Thứ Ba 17/07/2018 
Về Quảng Xá

Văn hoá - Văn nghệ >> Tản văn

Về Quảng Xá
Cập nhật lúc 16:22 09/04/2018

Nhà nghiên cứu văn hóa Đăng Nguyên tung cả lên mạng xã hội: “T.ơi, mời thêm nhiều anh em ở Đồng Hới lên nhé, xem lễ hội cầu yên họ Nguyễn”. Không cù rủ được ai, tôi "xeo" nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ Xuân Bé, cùng cất bước. Và, không ngờ, đường lên Quảng Xá "thông" đến thế. Đến Dinh Mười rẽ phải, qua hết cầu Trung Quán vạm vỡ trên sông Kiến Giang: Quảng Xá đấy. Chưa lâu, tôi từng có dịp ngoa ngôn: sông Kiến Giang đến Quảng Xá uốn lượn như một “khóa son” sinh cho làng bảy nhạc sĩ thành danh. Và cả hai ông hiền tế làng nhạc nổi tiếng là Vĩnh Phúc và Phạm Tuyên. Cần biết, Quảng Xá không chỉ có nhạc sĩ...

Nhà nghiên cứu văn hóa Đăng Nguyên dẫn chúng tôi ra bờ Kiến Giang khoe “Rặng bần nặng nghĩa nặng tình”. Gió xuân hây hẩy, bờ sông hoang vắng mà như có hồn vía, ẩn nhiều nét sinh động. Hàng bần đứng dầm chân trong nước lợ bao đời giữ đất cho làng. Cả một bãi sông cứ nhoài ra, cỏ mọc miên man, trâu thong thả nhai lại. Giữ bờ bãi thì, sông nước ngọt không gì bằng tre, sông nước lợ... bần là thượng sách. Nhớ một câu thơ của Thu Huề:

Gốc bần neo đậu con đò

Ánh trăng rớt xuống giọng hò bay lên

Thanh bình quá! Rìa làng, công trình chùa làng mới khánh thành đã đi vào hoạt động. Tầm vóc công trình khá lớn, hướng ra bờ sông, nơi có một đoạn sông nhánh lượn vòng khá điệu đàng mà sách chữ Hán gọi là "loan". Phong cảnh chùa nằm giữa thiên nhiên mà không u tịch. Lại vui và gần đời. Đó là nét mới của tôn giáo ngày nay: đạo - đời. Đình, chùa, miếu, nhà thờ họ hài hòa với trụ sở chính quyền, trường, trạm, chợ, đều vì con người, cho con người, giáo lý và pháp lý, nhân văn và hướng thiện. Trong đình làng, ảnh và tượng Bác Hồ được dựng nơi trang nghiêm nhất. 

Trở lại với Quảng Xá, có lẽ chưa thấy nơi nào đường liên xóm mà rộng như ở đây. Tính cho hết lộ giới chắc phải đến bốn làn xe. Ở mỗi đầu ngõ (trôổng) có nhiều ghế đá. Từng nhóm nhỏ “nam phụ lão ấu” ngồi hút thuốc, chải tóc, tán chuyện đông tây kim cổ... Ngoài đồng, lúa đang thì con gái, ven làng, rau màu xanh tốt...

    *

Sách “Nếp đất hương quê” của Văn Tăng ước đoán làng Quảng Xá được hình thành cách nay chừng 400 năm, chừng từ năm 1610 đến 1620. Cùng thời với những làng khác dọc hai bờ Kiến Giang. Từ cụ tổ đầu tiên đến nay đời thứ mười sáu mười bảy. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Tú cho rằng, ngày trước di dân theo chiếu vua ban hoặc di dân tự do đều bằng đường thủy. Cập cảng Nhật Lệ, những người theo nghề cá thì dừng lại ở cửa sông. Người theo nghề nông thì ngược sông tìm vùng đất màu mỡ. Đó là giai đoạn chúa Nguyễn Hoàng trở lại đất Thuận Hóa lần hai. Năm 1613, chúa Tiên Nguyễn Hoàng mất để lại lời dặn bất hủ cho người con kế nhiệm đề cao đất và người Thuận Quảng từ Hoành Sơn đến Thạch Bi. Theo kết quả nghiên cứu của Thái Kế Toại thì họ Nguyễn Đăng ở Bình Trị Thiên là hậu duệ của quý tộc triều Mạc sau khi thất thủ ở Cao Bằng năm 1592 đã phải thay đổi danh tính lưu tán vào dân gian tránh đòn trả thù tàn độc của triều đình Lê Trịnh. Một trong số quý tộc này đã là người khai khẩn hình thành nên dòng họ Nguyễn Đăng Quảng Xá. Ngày nay, cùng với họ Dương, họ Trần..., con cháu họ Nguyễn ở Quảng Xá tạo được ấn tượng mạnh trên các nẻo đường lập nghiệp. Và điều rất quý là những người ở làng cũng xây dựng được cốt cách “văn hóa làng” đẹp và bền vững.

Lần ngược sử làng, năm 1947 để lại một vết thương lòng không bao giờ phai. Ngày 31/3/1947, sau khi chiếm được Đồng Hới, quân viễn chinh Pháp ngược sông Nhật Lệ đánh lên Quảng Ninh, Lệ Thủy. Người Quảng Xá tổ chức trận địa đánh Pháp “Giữa đồng một trận xông pha / Bên kia đạn sắt bên ta gan vàng”. Kết cuộc, 73 tráng đinh ngã xuống trên cánh đồng.

                 *

Cũng không hình dung trước được lễ hội cầu yên giữa mùa xuân của một dòng họ mà hoành tráng đến thế. Là có cả một đêm văn nghệ chào mừng, là có lễ rước bài vị tiên tổ từ sinh phần kính cáo quanh làng về nhà thờ họ, có lễ trọng của chức sắc và nhân sự các đời từ ông “cố, tổ, phụ nhi thân tự tử tôn chí tằng huyền”. Con cháu dâu rể về từ Nam, Bắc... về bái tạ từ đường, ca hát nhảy múa vui văn nghệ với vô số màu sắc và làn điệu dân ca. Lại nhớ một đoạn ca từ của nhạc sĩ Trần Hoàn: “Từ cửa sông Nhật Lệ, mời anh lại thăm quê, dòng Kiến Giang mình đó...”. Ngược sông Nhât Lệ, đến Trần Xá, lại ngược Kiến Giang một quãng ngắn, thấy bãi bồi và rừng bần đứng dầm chân trong nước là đích thị địa phận Quảng Xá, làng văn hóa đúng nghĩa cả chiều rộng, bề nổi và chiều sâu. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Võ Xuân Bé thú nhận: Dòng họ tôi khá lớn ở Cam Thủy, có cụ tiên tổ là “Tứ triều nguyên lão Võ Xuân Cẩn” nhưng cũng chưa tổ chức được lễ cầu yên hoành tráng và... thú vị như ở đây. Quảng Xá, một làng quê bình dị với nhiều hoạt động văn hóa độc đáo và ấn tượng đến thế.



CTV Nguyễn Thế Tường



VIDEO CLIP

Previous
  • Hội nghị xúc tiến đầu tư Quảng Bình 2018

  • Đường bay mới Đồng Hới - Chiang Mai

  • Trên biển quê hương

  • Vị tướng của nhân dân

  • Vũng Chùa - Đảo Yến

  • Quảng Bình quê ta ơi

  • Phong Nha huyền ảo

  • Quảng Bình trong câu hát

  • Đồng Hới

  • Đền công chúa Liễu Hạnh

  • Động Tiên Sơn

  • Động Thiên Đường

  • Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh

  • Hang Sơn Đoòng

  • Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp

  • Hang Én

  • Quảng Bình điểm đến hấp dẫn nhất Châu Á

  • Phim bom tấn Kong: Skull Island và cơ hội cho du lịch Quảng Bình

  • Cuộc thi tìm hiểu Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng trên Internet

Next

GIỚI THIỆU PHIM

Previous
  • Hãy nói anh yêu em

  • Ngoại tình

  • Ngọn cỏ gió đùa

  • Tiên cá song sinh

  • Thiên đường ở bên ta

  • Mối thù gia tộc

  • Gia đình thục nữ

  • Hậu duệ mặt trời

  • Hoa xương rồng

  • Khát vọng đen tối

  • Áo cưới thiên đường

  • Sóng gió cuộc đời

  • Chhan Chhan xinh đẹp

  • Mặt nạ hoa hồng

  • Tình ca phố

  • Tha thứ cho anh

  • Thử thách tình đời

Next


Ngoại tệ
MuaCKBán
AUD 16894.47 16996.4517182.17
CAD 17296.57 17453.6517644.37
CHF 22822.15 22983.0323280.68
DKK 0 3566.413678.23
EUR 26784.44 26865.0427104.33
GBP 30154.31 30366.8830637.36
HKD 2894.89 2915.32958.97
INR 0 335.48348.65
JPY 201.35 203.38206.64
KRW 18.86 19.8521.09
KWD 0 75963.0478944.08
MYR 0 5667.555740.95
NOK 0 2803.22891.09
RUB 0 369.43411.66
SAR 0 6131.086371.69
SEK 0 2583.032648.07
SGD 16715.54 16833.3717017.31
THB 679.55 679.55707.9
USD 23010 2301023080
Giá vàng
LoạiMuaBán
qc