Thứ Hai 16/12/2019 
 Nhạc cụ của người Vân Kiều - sáng tạo và độc đáo

Văn hoá - Văn nghệ >> Hoạt động Văn hóa - Văn nghệ

Nhạc cụ của người Vân Kiều - sáng tạo và độc đáo
Cập nhật lúc 10:57 16/09/2019

Bên cạnh phong tục thờ cúng tổ tiên, người Vân Kiều còn thờ tín ngưỡng đa thần (thần mặt trời, thần bản mệnh, thần lúa, thần sông, thần cây, thần núi...) cùng với đó là hệ thống lễ hội (lễ hội đập trống, phát rẫy, được mùa, mừng lúa mới, rước hồn lúa...) liên quan đến chu kỳ canh tác.

Từ các hình thái tín ngưỡng dân gian mang tính phổ quát đó, người Vân Kiều đã chế tác ra nhiều nhạc cụ (sáo, đàn ta lư, khèn a mam, khèn bè, đàn pơlựa, thanh la, cồng, chiêng...) bằng nguyên liệu gỗ, tre, nứa, hợp kim, cấu thành nên những âm thanh đặc sắc làm say đắm lòng người.
 
Sáo là nhạc cụ phổ biến nhất của người Vân Kiều. Sáo Vân Kiều có nhiều loại và mỗi loại được trình diễn ở những nghi lễ khác nhau. Sáo pi là nhạc cụ gắn bó bền chặt nhất với người Vân Kiều, là nhạc cụ duy nhất được cất lên khi vui cũng như lúc buồn, các dịp ma chay, khi thực hiện nghi thức thờ cúng tổ tiên, thờ cúng các vị thần…  
 
Khi hát Xà-nớt, làn điệu dân ca trĩu nặng tình cảm và đậm đà lý trí về quan hệ xã hội, dòng tộc, làng bản thì đồng bào thổi sáo khui. Còn sáo teril được thổi khi hát làn điệu Oát, khúc ca hò hẹn của gái trai Vân Kiều. Tuy từng loại sáo có kích thước và cấu tạo khác nhau nhưng điểm chung giữa chúng là khâu lựa chọn cây nứa như ý để chế tác ra loại nhạc cụ này. Đó là những cây nứa già cứng cáp, mọc ở đằng đông và ngọn của nó cũng hướng thẳng về phía đông, hơi ngã màu vàng óng, chiều dài của mỗi đốt phải tầm 70cm.
 
Đàn ta lư cũng là loại nhạc cụ được trình diễn phổ biến trong cộng đồng dân tộc Vân Kiều. Là loại nhạc cụ dây, dành riêng cho nam giới, tiết tấu của đàn ta lư vừa da diết phù hợp với các làn điệu dân ca tộc người lại vừa sôi nổi kết hợp hài hòa được với các bài hát đương đại. Đàn ông Vân Kiều gẫy ta lư trong không khí nhộn nhịp, vui tươi của lễ hội hay những lúc nông nhàn thảnh thơi. Họ không bao giờ dùng đàn ta lư trong dịp ma chay, đám giỗ…

Từ các hình thái tín ngưỡng dân gian mang tính phổ quát đó, người Vân Kiều

đã chế tác ra nhiều nhạc cụ độc đáo.

Đàn ta lư có hình dáng giống như cây đàn guitar thu nhỏ. Loại nhạc cụ này không tuân theo quy chuẩn một kích thước nào mà tùy theo độ to nhỏ của khúc gỗ đặc để đục đẽo thành thùng đàn. Thông thường, toàn bộ chiều dài của đàn khoảng 70cm, riêng phần cần đàn nối với thùng đàn khoảng 40cm. Cuối cần đàn là bộ phận tăng âm luôn được vát lõm xuống tựa hình bàn tay đang khép lại kín kẽ để hứng lấy những giọt nước chuẩn bị rơi xuống. Nhạc cụ này có 2 dây, chia thành 5 quãng nhạc, tùy từng bản nhạc mà người chơi đàn sẽ lần theo dây đàn và thay đổi từng quãng đàn tạo thành những nốt nhạc cao thấp khác nhau. Đàn talư đã trở thành đề tài và cảm hứng sáng tác để nhạc sỹ Huy Thục viết nên giai điệu tự hào “Tiếng đàn ta lư” nổi tiếng năm 1968.
 
Được sử dụng phổ biến trong các lễ hội vui tươi còn có kèn a mam. Thoạt nhìn, kèn a mam có vẻ ngoài rất đơn giản, chỉ dài chừng 40cm, nhỏ như chiếc đũa, cả nam và nữ đều có thể sử dụng nhưng để có thể chế tác nên một chiếc kèn hoàn chỉnh thì phải có bí kíp gia truyền. Kèn a mam được làm bằng nhánh cây đương (theo cách gọi của người Vân Kiều), loài cây này có thân và nhánh giống cây tre trúc, vừa chắc chắn lại vừa dẻo dai. Nhánh được chọn làm kèn a mam phải già, thẳng, dài khoảng 30-40 cm, không dùng những nhánh còn non dễ bị xốp và héo hai đầu…
 
Công đoạn đục hai lỗ nhỏ ở hai đầu đoạn đương để khi thổi chiếc kèn phát ra được nhiều loại thanh âm là lúc cần đến cách thức bí truyền của người nghệ nhân. Họ sẽ dùng loại đục nhỏ và nhọn khéo léo đục hai lỗ sao cho vị trí phải thật phù hợp và cân xứng ở hai đầu khúc đương. Vì nhánh cây rất nhỏ nên khi đục lỗ phải rất cẩn thận, lỗ không được quá nhỏ, cũng không quá to thì tiếng kèn khi thổi mới có được những âm thanh chuẩn xác và tinh tế. Kèn a mam có thể dùng để độc tấu hoặc cả hai người cùng thổi, thông thường là một nam và một nữ trong hát đối đáp, giao duyên.
 
Trong đời sống sinh hoạt và ở các nghi lễ, người Vân Kiều còn trình diễn các loại nhạc cụ khác, như: cồng chiêng, khèn bè… Tuy số lượng còn hạn chế nhưng đã góp phần làm đa dạng thêm tiết tấu, nhịp điệu khi các giai điệu của núi rừng được cất lên. Bộ cồng chiêng Vân Kiều thường có 3 chiếc, chiếc lớn nhất là cồng mẹ, 2 chiếc nhỏ hơn là cồng con. Cồng mẹ phát ra âm thanh cao độ, tròn đầy và vọng vang. Cồng con làm nhiệm vụ giữ nhịp cho bản hòa tấu. Cồng chiêng được đồng bào tấu lên trong lễ cúng hồn lúa, lễ buộc chỉ cổ tay, lễ vào nhà mới…
 
Đâu đó trong các bản làng, tiếng khèn bè xao xuyến còn được thổi bởi các chàng trai Vân Kiều đến tuổi cập kê. Khèn được chia làm 2 bè, mỗi bè 7 ống. Bầu khèn làm bằng gỗ, một đầu khoét thủng để thổi, một đầu bịt kín bằng sáp ong đá. Người chơi khèn bè phải nắm vững kỹ thuật lấy hơi, độ chính xác và điêu luyện của đôi tay khi bấm nốt. Tiếng khèn bè là công cụ để đàn ông Vân Kiều thể hiện tài năng, là giai điệu hẹn hò, bắc cầu cho trai, gái Vân Kiều tìm được cho mình một người bạn đời thích hợp.    
 
Năm tháng đi qua, cuộc sống luôn biến động và xoay vần, nhiều loại nhạc cụ hiện đại xuất hiện đâu đó nơi bản làng Vân Kiều, nhưng lớp nghệ nhân cao tuổi vẫn đang gìn giữ và truyền dạy những tiếng đàn, điệu sáo cho thế hệ mai sau. Giai điệu trầm hùng và khoáng đạt, trữ tình và nồng nàn từ các nhạc cụ mà người Vân Kiều biểu diễn và truyền đời góp phần chuyển tải ước mong cho mùa màng được tươi tốt, cho bản làng thêm yên vui, cho tình yêu đôi lứa nhân đôi niềm hạnh phúc.
 
Theo Nguyễn Tiến Dũng
baoquangbinh.vn




VIDEO CLIP

Previous
  • Cầu Ka Tang

  • Danh hương Lệ Sơn

  • Động Thiên Đường

Next

GIỚI THIỆU PHIM

Previous
  • Mình yêu nhau đi

  • Bản lĩnh công tử

Next


Ngoại tệ
Tỷ giá ngoại tệ ngày : 12/16/2019 7:22:30 PM
MuaCKBán
AUD 15690.03 15784.7416053.18
CAD 17301.77 17458.917755.81
CHF 23212.58 23376.2123773.75
DKK 0 3401.593508.22
EUR 25592.86 25669.8726440.84
GBP 30675.32 30891.5631166.57
HKD 2932.94 2953.622997.85
INR 0 325.87338.66
JPY 206.77 208.86214.98
KRW 18.32 19.2820.82
KWD 0 76198.9579188.88
MYR 0 5562.045634.05
NOK 0 2530.622609.95
RUB 0 368.05410.12
SAR 0 6164.516406.4
SEK 0 2442.832504.33
SGD 16883.09 17002.117187.81
THB 752.01 752.01783.38
USD 23115 2311523235
Giá vàng
Tỷ giá Vàng SJC: 03:46:33 PM 16/12/2019
LoạiMuaBán
Vàng SJC 1L - 10L 41.380 41.600
Vàng nhẫn SJC 99,99 1 chỉ, 2 chỉ, 5 chỉ 41.370 41.790
Vàng nhẫn SJC 99,99 0,5 chỉ 41.370 41.890
Vàng nữ trang 99,99% 40.800 41.600
Vàng nữ trang 99% 40.188 41.188
Vàng nữ trang 75% 29.953 31.353
Vàng nữ trang 58,3% 23.005 24.405
Vàng nữ trang 41,7% 16.099 17.499
qc