Thứ Hai 16/12/2019 
 Quảng Bình quê ta ơi! Hành trình dựng lại mái nhà xưa

Văn hoá - Văn nghệ >> Tản văn

Quảng Bình quê ta ơi! Hành trình dựng lại mái nhà xưa
Cập nhật lúc 16:56 27/06/2019

Cũng khá lâu rồi, cơ chừng cách nay đã trên hai mươi năm, tôi có dịp trở lại Huế cùng với một quan chức. Chúng tôi có buổi giao lưu âm nhạc với một số nghệ sĩ cố đô. Không khí đã sương sương, vị quan chức nhà ta bất ngờ đứng dậy yêu cầu được nghe ca sĩ tỉnh bạn hát một bài. Ông nói rằng, sẽ rất biết ơn nếu được nghệ sĩ chấp nhận, rằng chỉ vừa định gọi ra tiêu đề ca khúc ấy mà người ông đã ớn lạnh nổi gai ốc, vì đó chính là ca khúc “Quảng Bình quê ta ơi!”...

Tôi không muốn kể thêm về buổi giao lưu ấy và không khí sau khi nghe bài hát quê ta vang lên giữa đất thần kinh Thuận Hóa. Tôi chỉ nhớ được, lúc ấy mình đã có một cảm giác rất lạ sau khi được kích hoạt từ trạng thái tình cảm của vị quan chức nọ. Ông là một trong không nhiều những trí thức được đào tạo chính quy ở nước ngoài.

Trong suốt hành trình cùng ông đi tìm di hài của người cha liệt sĩ hy sinh ở miền Nam để tình cờ có cuộc hội ngộ trên đây, tôi thường có cảm giác cứ mỗi lần nhắc đến những vấn đề lớn của tỉnh nhà, dù đang ngồi trên ô tô hay trong phòng khách, dường như ông thường chỉnh lại dáng vẻ và cả ngôn từ. Điều đó đã tác động vào tôi. Và cho đến khi được nghe câu nói trên đây của ông với ca sĩ, tôi bỗng ngộ ra một điều mà trước đó, dù đã sắp qua tuổi “ngũ thập tri thiên mệnh”, đã có vài mươi năm xa quê lăn lộn trên trường đời, tôi cũng chưa hề cảm thấy. Đó là, tình yêu hồn nhiên trong trái tim một con người với mảnh đất mình đang sống, đất quê hương. Tôi cảm ơn ông và từ đó cứ muốn coi ông như một sư phụ khai tâm, một người thầy dạy vỡ lòng...

Rồi năm tháng cứ qua đi, nhanh như bóng câu qua cửa sổ. Giật mình ngoái lại: Ba mươi năm rồi sao?!

Là tôi nói từ những ngày cuối tháng 6/1989. Có thể, hoặc ít hoặc nhiều hơn, ba vạn nhân khẩu nam phụ lão ấu đổ xuống Đồng Hới trong thời gian khoảng mười ngày. Còn trước đó chừng một tháng, khi còn trên đất Huế, tôi đã nghe một người cũng vào hàng quan chức nho nhỏ quê Nghệ Tĩnh than lên: “Chồng lo bán nhà /  Vợ lo xin việc / Đám trẻ thơ ngơ ngác giữa học đường”. Nhưng đó là gia đình cán bộ quê ngoài ba tỉnh mới tái lập đang không biết về đâu. Với những người Quảng Bình thì điềm tĩnh hơn. Vì quê hương đang chờ đợi họ... hồi hương.

Nhưng trong cái trạng thái nôn nao sắp có một ngày về ấy, một vài người cũng thả lỏng tâm trạng hào hứng hò lên một vài điệu dân ca từ thơ ấu đã đi vào máu thịt. Hò rằng “Đã thương thì thương cho chắc cho chắn cho gắn cho bó cho có lòng thương / Chứ đừng làm như tình trạng tỉnh Bình Trị Thiên / Khi vui (ơi rồi) nhập lại (hơ hơ hơ) khi vui nhập lại khi buồn (thì) chia ra (hời). Nhưng rồi, cái không khí ngày trở về nhanh chóng lấn lướt để người Quảng Bình trên đất Thừa Thiên lại hát đi hát lại ca khúc “Quảng bình quê ta ơi!” như để giải tỏa ẩn ức vừa lấy đà để thu dọn đồ đạc tay xách nách mang lên đường... về quê: Một chuyến hồi hương hơi vội vã và buồn.

Kể một câu chuyện nhỏ. Có đôi bạn làm báo chơi thân với nhau. Một trong hai người quê Quảng Bình hăm hở chuyển đồ lên xe. Người kia giúp bạn chuyển xong đồ đạc thì bỗng: "Cho tao ra Quảng Bình với!”. Nói rồi, anh chạy vào nhà vác cái giường đơn tống lên xe tải, xách vali quần áo theo bạn ra Đồng Hới... làm người Quảng Bình.

*

Quảng Bình lúc ấy có gì? Vẫn là 110km bờ biển đẹp và hoang sơ. Cũng chừng ấy chiều dài của rừng từ đầu đến cuối địa giới chưa bị tàn phá. Những vùng ruộng nước, đất trồng màu muôn thuở. Sau cuộc chiến ba mươi năm mà Quảng Bình luôn là “khói lửa” (Bình - Trị - Thiên khói lửa, là “Tuyến lửa khu bốn”), người Quảng Bình ngỡ ngàng với cảnh thanh bình không còn bom rơi đạn nổ. Rồi người Quảng Bình hơi ngỡ ngàng với quyết định nhập ba tỉnh Bình - Trị - Thiên và khu vực Vĩnh Linh thành một đơn vị hành chính. Quả cũng thật tủi thân khi nhìn những người dân Quảng Bình gầy sắt, ăn mặc tàng tàng đi giữa cố đô Huế thướt tha trầm mặc và... trịch thượng. 

Đống Hới lúc ấy có gì? Có hai nhân vật khá ấn tượng là ông Hoàng Đạo, Bí thư Thị ủy, một hình vóc và chân dung đầy chất thủy thủ và ông Nguyễn Xuân Chàm, Chủ tịch thị xã, một người “ngư dân” chính hiệu rất hồn hậu và rất được việc. Chính ông Chủ tịch là người sáng tạo ra một cái từ vựng rất mới: “Tỉnh về”. Thậm chí ông còn nổi hứng làm một câu sáu lửng lơ: “Tỉnh đi rồi tỉnh lại về”. Ông ở lại “thủ trại” và chờ đúng... 13 năm. Mười ba năm! Đồng Hới thiu thiu ngủ, vì... không ai đánh thức cả.

Từ sau Tết Ất Tỵ (1965) bằng vào hai cuộc tập kích mũi lao lửa với chừng 150 lượt máy bay chiến đấu, không quân Mỹ để lại vài xác máy bay, hai hay ba xác phi công và bị bắt sống, để lại một Đồng Hới  “Paris nhỏ”, “Con bồ câu trắng bên bờ biển đông” (Như cách gọi của một số học giả trong các tạp chí xuất bản trước đây) cơ bản bị xóa sạch về mặt kiến trúc xây dựng. Gần tròn hai mươi lăm năm bị lãng quên, Đồng Hới như một mặt bằng đã được san ủi, hai phần ba diện tích như bãi hoang, để một ngày đầu tháng 7/1989, Đồng Hới bừng thức vào lúc 5 giờ 15 phút sáng khi từ sóng phát thanh vang lên tiếng nhạc “Quảng Bình quê ta ơi!” và giọng phát thanh viên lảnh lói: Đây là Đài Phát thanh Quảng Bình, truyền đi từ Đồng Hới!

Đó là tiếng nói. Người ta có thể đứng bất kỳ chỗ nào (kể cả đang bơi trên mặt nước) cũng có thể cất tiếng nói được. Nhưng, người ta không thể ăn lúc đang bơi, không thể ngủ trên mặt nước. Ba vạn người đổ bộ xuống một bãi đất trống trong cái nắng giữa hè và gió Tây Nam khô khát muôn thuở đang thổi về. Ấy vậy, mà rồi đâu vào đấy. Một là, người Đồng Hới ở lại thủ trại mở rộng cửa cho những gia đình mới về vào tá túc. Cơ quan cấp thị co lại nhường chỗ cho cấp tỉnh. Những cơ sở sản xuất, nhà kho được trưng dụng. Và, cả những khoảng sân, tầng thượng, sàn bể nước... đều có thể cho cánh đàn ông qua đêm. Cơ chừng mãi đến gần đây, người ta mới quên dần cái chất giọng trầm như biển của ông Chủ tịch thị xã và dáng vóc cao lớn khoáng đạt của ông Bí thư mỗi khi cần can thiệp sắp xếp nơi ở cho những người trong đội ngũ “tỉnh về”.

Cũng trong những ngày đầu tiên này, ngày 13/7/1989, có một người ra đi về cõi vĩnh hằng để lại niềm tiếc thương và ngậm ngùi cho cán bộ và nhân dân toàn tỉnh và cả trên địa bàn các tỉnh miền Bắc cũ: Cựu Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Tư Thoan, tác giả của nhiều công trình kinh tế nông nghiệp rất hiệu quả được thực hiện ngay trong giai đoạn đánh Mỹ cam go.

Cơ duyên hay nhịp độ thời gian và tiết tấu lịch sử lặp lại! Chỉ 15 ngày sau đó thôi là Quảng Bình kỷ niệm 40 năm Quảng Bình quật khởi 1949-1989 với hào khí nghe như trong phim cổ trang “Hạ sơn đánh Pháp”. 40 năm trước, vào thời gian nửa đầu năm 1949, sau khi chiếm được phần lớn diện tích vùng đồng bắng và đô thị ven biển, đẩy Việt Minh lên vùng rừng núi, thực dân Pháp bắt đầu xây dựng và củng cố hệ thống đồn bốt tề ngụy. Phong trào kháng chiến gặp khó khăn. Đảng bộ và mặt trận Việt Minh họp ở đình Kim Bảng quyết định lấy ngày 15/7/1949 làm thời điểm đồng khởi “Hạ sơn đánh Pháp” xoay chuyển cục diện kháng chiến.

40 năm sau, thời điểm tái lập tỉnh, hào khí này lại một lần nữa kích hoạt năng lượng và ý chí của người Quảng Bình bắt tay vào tái thiết quê hương. Trong nửa đầu tháng 7, không gian vang lên giai điệu “Bình Trị Thiên khói lửa” và “Quảng Bình quê ta ơi!”. Đúng ngày kỷ niệm 40 năm Quảng Bình quật khởi, ngày 15/7/1989, hội nghị cốt cán toàn tỉnh được tổ chức tại Đồng Hới có 500 đại biểu về dự đã định hướng xây dựng lại tỉnh nhà trong 10 năm trước mắt, tầm nhìn 20 năm. Hội nghị có sự hiện diện của hai vị khách đặc biệt: Đại tá, nhạc sĩ Nguyên Nhung, người con của Quảng Bình và nhạc sĩ Hoàng Vân, tác giả ca khúc bất hủ “Quảng Bình quê ta ơi!”. Và, chính tác giả đã lên diễn đàn cầm nhịp và hát cùng 500 giọng “khoan khoan hò khoan” của đại biểu làm rúng động không gian Đồng Hới...

Cũng không lâu sau đó, HĐND tỉnh gồm 45 thành viên, nguyên là đại biểu HĐND tỉnh Bình Trị Thiên cũ quê Quảng Bình, họp kỳ họp bất thường bầu ra bộ máy chính quyền nhiệm kỳ 5 năm 1989-1994. UBND tỉnh Quảng Bình mới gồm các vị: Chủ tịch Trần Sự; các Phó Chủ tịch: Đinh Hữu Trung, Hoàng Đạo, Trần Đức Triển, Đinh Hữu Cường; Chánh Văn phòng UBND là Tiến sỹ Nguyễn Khắc Thái... Không lâu sau đó, đồng chí Trần Sự, Chủ tịch UBND tỉnh công bố quyết định quy hoạch xây dựng thị xã Đồng Hới và tỉnh Quảng Bình. Ngay lập tức, Đồng Hới biến thành một đại công trường. Trên mảnh đất được nhận, người ta hồi hộp và thành kính đặt những viên đá đầu tiên cho nền móng một căn nhà riêng hay một trụ sở làm việc.

Không thể xác định chính xác ngày giờ, nhưng cảm giác thì đã 30 năm, và sau này nữa, mãi mãi tôi sẽ không bao giờ quên. Trên bãi cỏ bằng phẳng và rộng suốt từ đường Quốc lộ ra đến bờ sông Nhật Lệ, nơi bây giờ là địa bàn phường Đồng Mỹ, trong một buổi chiều đầu mùa đông năm 1989, gió từ cửa sông thổi vào từng đợt, rất lạnh. Một anh cán bộ tên là Cầm, mang theo một cái thước dây và một bó những cái que nhỏ và nhọn. Anh bình thản và dường như vô cảm đo và cắm cọc đánh dấu những ô hình chữ nhật nối tiếp nhau trên cỏ, chiều rộng 8m, chiều dài 15m.

Thật khó để miêu tả được tâm trạng của những người được nhận phần đất: Không có nước mắt, không có những tiếng reo. Hình như mọi người đều chung một trạng thái lạ lẫm, ngơ ngác. Vẻ như cuộc sống bao cấp cam chịu và chiến tranh thiếu thốn dày vò lâu quá khiến người ta chai lỳ không cảm nhận ngay được niềm hạnh phúc quá lớn lao lại đến quá đột ngột và giản dị giữa một buổi chiều gió lạnh căm căm.

Trong bộ trang phục không được ấm, nhà thơ Hoàng Vũ Thuật, sau khi nhận được “ô hình chữ nhật 120m2 đầy cỏ dại và gạch vỡ” phần mình, đã sang chỗ tôi để chúc mừng. Hình như buổi chiều hôm ấy, chỉ có sự mẫn cảm của một nhà thơ mới đủ tỉnh táo và cảm xúc để nói được lời chia sẻ với niềm vui của người khác thay thế luôn cho nỗi mừng của bản thân mình. Trên cái “bãi cỏ 120m2 của tôi” có ba người là tôi, anh Thái Thiên và anh Quốc Tuấn cùng nằm lăn qua lăn lại, không ai nói với ai một lời nào cho đến khi nhà thơ chủ tịch hội gợi ý nên đặt ba ông đầu rau và nhóm một bếp lửa để khẳng định... chủ quyền. Chúng tôi làm theo và cảm thấy điều đó vừa thiêng liêng vừa ấm áp quen thuộc. Sự ấm áp có thể nhờ một phần vào ngọn lửa trong chiều mùa đông và niềm hạnh phúc lần đầu tiên được làm chủ một khoảnh đất.

Lại nói về giới văn nghệ của tỉnh Quảng Bình mới. Ở đâu cũng thế, đi đâu cũng thế, dẫu trong những ngày đầu hồi hương theo cơ quan đơn vị hoặc gia đình thì ngay sau đó họ lần tìm nhau và tụ họp nơi “tổ ấm” văn nghệ. Nhà thơ Hoàng Vũ Thuật, nguyên là Chánh Văn phòng Hội Văn học - Nghệ thuật Bình-Trị-Thiên được cử làm “Triệu tập viên” và mặc nhiên là tâm điểm tụ hội. Số hội viên Hội Văn học - Nghệ thuật Bình Trị Thiên công tác ở Đồng Hới và hội viên mới chuyển ra đã có ngay những hòa nhập thân ái. Một cuộc tọa đàm văn chương được tổ chức tại một địa chỉ có tên là Vườn ươm, ngày nay là trụ sở công viên cây xanh thành phố, có chương trình ghi hình của Đài Truyền hình Việt Nam.

Một buổi sáng đẹp trời, nhà thơ bỗng ghé thăm và gợi ý tôi viết một cái gì cho số Văn nghệ Quảng Bình sắp trình làng. Trước đó, tình cờ tôi đã cùng vợ con xuôi sông Kiến Giang băng qua phá Hạc Hải, từ Lệ Thủy về Đồng Hới, nhờ vậy mà viết được cái “Ký sự Hạc Hải” đăng trong số Văn nghệ Quảng Bình. Điều thú vị là sau này, nhiều độc giả xem lại những bài viết trong các số đầu tiên ấy, đều cảm nhận được sức nặng cảm xúc của giới văn nghệ những ngày đầu trở về “Mái nhà xưa”.

Một đêm giao lưu văn nghệ được tổ chức tại Bảo Ninh tạo sự lan tỏa cảm xúc và ấn tượng mạnh trong lòng nhân dân xã đảo. Đêm 13/7/1989, trên sân thượng Khách sạn Nhật Lệ lộng gió, giới văn nghệ Quảng Bình tổ chức đêm giao lưu nhớ đời với các nhạc sĩ Trần Hoàn, Hoàng Vân, Nguyên Nhung. Một chuyến đi thực tế trong lưu vực rừng núi lâm trường Trường Sơn, đợt thực tế ngắn ngày ở Nông trường Việt Trung tạo cảm hứng sáng tác cho văn nghệ sĩ có tác phẩm mới đồng hành cùng cán bộ và nhân dân cả tỉnh...

*

Tất cả những gì diễn ra trong nửa cuối năm 1989 ấy, sau này, người ta sẽ tính là đầu tiên: Ngày đầu tiên, ngày 1/7. Buổi phát thanh đầu tiên, số báo đầu tiên, số tạp chí văn nghệ đầu tiên, mùa hè - mùa thu - mùa đông đầu tiên, hội nghị toàn tỉnh đầu tiên... Chợt nhớ một câu thơ:                        

  "Cái buổi ban đầu lưu luyến ấy

 Nghìn năm chưa dễ mấy ai quên"

Ba mươi năm, những hình ảnh về cuộc hồi hương chỉ còn lưu lại trong tài sản của vài tay máy, những thảm cỏ hoang, những tường đổ gạch vỡ của thị xã bị lãng quên sau chiến tranh, những tuyến đường gồ ghề đầy ổ voi, những xóm làng xơ xác luội đi dưới cái nắng cái gió của mùa hè miền Trung... đã vĩnh viễn nhường chỗ cho một thành phố vạm vỡ mà xinh đẹp soi bóng bên dòng Nhật Lệ. Một thành phố du lịch ấn tượng và hấp dẫn ngang ngửa trong tốp năm tốp bảy những đô thị đẹp nhất Việt Nam. Những làng quê bừng thức và giàu có sang trọng, biết ăn biết mặc biết chơi. Một vùng văn hóa được khảo sát gọi tên và phục dựng. Một đội ngũ văn nghệ dần đông đảo về số lượng và sản phẩm sáng tạo vươn tầm quốc gia, quốc tế. Hành trình dựng lại mái nhà xưa từ gạch vụn đổ nát đã đi qua một chặng đường rất cơ bản.

Quảng Bình hôm nay đã có một diện mạo mới. Vùng đất với những di sản quốc tế, quốc gia khiến người ta ngưỡng mộ. Hai tiếng định danh quê hương vang lên đã có thể tự hào. Người Quảng Bình tự tin đến độ khiến giới truyền thông phải ngỡ ngàng thốt lên: “Người Quảng Bình mua xe hơi lái đi uống cà phê!” Ơ hay, tại sao không? Nếu đó là một thú chơi tao nhã và sang trọng mà nội lực kinh tế, văn hóa đã cho phép. Và ở đâu đó, lúc nào đó, khi bản nhạc dạo cất lên, không, chỉ cần mới nói lời giới thiệu thôi, rằng, xin hát “Quảng Bình quê ta ơi!”, là mỗi người dân đã ớn lạnh nổi gai ốc. Đó là hào khí ngày trở về, là thời gian ba mươi năm, hơn một vạn ngày dồn lại, hun đúc dày hơn hào khí để đi tiếp, mạnh mẽ và tự tin.


CTV Nguyễn Thế Tường



VIDEO CLIP

Previous
  • Cầu Ka Tang

  • Danh hương Lệ Sơn

  • Động Thiên Đường

Next

GIỚI THIỆU PHIM

Previous
  • Mình yêu nhau đi

  • Bản lĩnh công tử

Next


Ngoại tệ
Tỷ giá ngoại tệ ngày : 12/16/2019 6:59:43 PM
MuaCKBán
AUD 15690.03 15784.7416053.18
CAD 17301.77 17458.917755.81
CHF 23212.58 23376.2123773.75
DKK 0 3401.593508.22
EUR 25592.86 25669.8726440.84
GBP 30675.32 30891.5631166.57
HKD 2932.94 2953.622997.85
INR 0 325.87338.66
JPY 206.77 208.86214.98
KRW 18.32 19.2820.82
KWD 0 76198.9579188.88
MYR 0 5562.045634.05
NOK 0 2530.622609.95
RUB 0 368.05410.12
SAR 0 6164.516406.4
SEK 0 2442.832504.33
SGD 16883.09 17002.117187.81
THB 752.01 752.01783.38
USD 23115 2311523235
Giá vàng
Tỷ giá Vàng SJC: 03:46:33 PM 16/12/2019
LoạiMuaBán
Vàng SJC 1L - 10L 41.380 41.600
Vàng nhẫn SJC 99,99 1 chỉ, 2 chỉ, 5 chỉ 41.370 41.790
Vàng nhẫn SJC 99,99 0,5 chỉ 41.370 41.890
Vàng nữ trang 99,99% 40.800 41.600
Vàng nữ trang 99% 40.188 41.188
Vàng nữ trang 75% 29.953 31.353
Vàng nữ trang 58,3% 23.005 24.405
Vàng nữ trang 41,7% 16.099 17.499
qc