Thứ Năm 19/10/2017 
Tục thờ cá voi ở làng biển Cảnh Dương

Văn hoá - Văn nghệ >> Giai điệu quê hương

Tục thờ cá voi ở làng biển Cảnh Dương
Cập nhật lúc 15:15 10/05/2017

Người Cảnh Dương (xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch) trang trọng gọi cá voi là thần, là ngài, là những hiệp sĩ giữa biển khơi sẵn sàng cứu nguy khi dân chài lâm nạn. Chuyện kể rằng, có lần một tàu đánh cá của ngư dân Cảnh Dương hỏng máy, chới với giữa ngư trường, đúng lúc đó có một con cá voi xuất hiện và nâng thăng bằng con tàu lên bằng tấm lưng vạm vỡ của nó cho các thuyền viên kịp thời khắc phục hỏng hóc. Chuyến tàu đó cuối cùng đã bình an vô sự.

Những câu chuyện kể và lời tương truyền tương tự như thế về loài cá voi ở các làng biển thì nhiều vô kể, từ đó minh định được niềm tin mạnh mẽ mà người làm nghề chài lưới gửi gắm vào thần cá voi lớn lao tới cỡ nào.

Ngoài tấm lòng đối đãi cung kính, ngư dân Cảnh Dương còn tôn sùng gọi cá voi đực là đức ông, cá voi cái là đức bà. Họ lập miếu thờ cá voi (Ngư linh miếu), dành riêng cho cá voi một khu nghĩa địa, tổ chức lễ hội cầu ngư hằng năm và sáng tác cả những làn điệu chèo cạn (hò đức ông, đức bà) mà con cháu Cảnh Dương lớn nhỏ ai cũng nằm lòng.

Miếu thờ cá voi ở Cảnh Dương.

Miếu thờ cá voi ở Cảnh Dương nằm linh thiêng bên chân sóng Biển Đông, sớm chiều chứng kiến và đón đưa những đoàn tàu vươn khơi, trở về. Đứng ở Ngư linh miếu tưởng chừng như ôm chầm lấy được những con sóng đang ào ạt xô bờ và thấy hết quy mô nghề biển ngày càng đông đúc và quy mô của Cảnh Dương.

Điểm nhấn khác lạ ở Ngư linh miếu là nằm ở bức bình phong trước mặt tiền với hình con cá voi đắp nổi cũng như đôi câu đối khắc đối xứng trên 2 cột cổng chính: “Nhân nghĩa tích tụ thiên niên thịnh / Phúc đức tài bồi vạn đại thành”. Bên trong miếu thiêng người dân xây cất một bệ thờ tương đối đơn giản ngay giữa gian miếu, bệ thờ có 3 cấp: 2 cấp trên thờ cá ông, cá bà, cấp dưới cùng thờ những vong linh chết biển không rõ danh tính từng được dân làng Cảnh Dương đứng ra mai táng.

Hai bên hông bệ thờ là hai sạp gỗ vững chãi, người ta sắp lên đó hai khối xương cá voi nặng hàng tấn, cao lớn tới hơn 2 mét, từ hướng cổng miếu trông vào thì xương của đức ông nằm bên phải còn đức bà có bộ xương lớn thua chút đỉnh, yên vị ở bên trái bệ thờ.

Trong gia phả họ Trương (Cảnh Dương) viết, năm Kỷ Tỵ (1809) đời Gia Long thứ 9, cá bà dạt vào bờ biển Cảnh Dương, còn cá ông thì vào năm Đinh Mùi (1907) đời Duy Tân thứ 16. Còn rất nhiều tương truyền khác về sự việc có thật đã xảy ra này, rằng cá bà vào năm 1806, cá ông vào năm 1813; rồi có ghi chép khác thì bảo cá bà vào năm Canh Tý (1840), 8 năm sau đó cá ông vào…

Mặc kệ những vấn nghi lịch sử, đối với người dân Cảnh Dương, sự việc cá ông, cá bà “lụy” (lâm nạn) vào làng là sự thật, như thế là quá đủ. Điều mà dân làng Cảnh Dương tự hào lâu nay chính là việc cha ông họ đã chu đáo mai táng và gìn giữ gần như nguyên vẹn xương cốt của đức ông, đức bà để thế hệ con cháu tiếp bước thờ phụng, tổ chức cúng tế, lễ lạt đàng hoàng cho xứng với công đức các ngài. Đến rằm, mồng một đầu tháng hay mỗi dịp làng mở hội cầu ngư, tế lễ thần cá thì chức sắc và dân làng Cảnh Dương đều tề tập về Ngư linh miếu để thắp hương cho cá ông, cá bà cầu mưa thuận, gió hòa, quốc thái dân an. Cho dân chài vươn khơi bám lộng lúc nào cũng lặng yên sóng gió, đầy ắp cá tôm, đi đến nơi về đến chốn.

Cách Ngư linh miếu không xa có một khu nghĩa địa cá voi được kiên cố bởi bờ tường rào bê tông bao quanh, nơi đây có 17 ngôi mộ đắp vun bằng cát biển, được chăm sóc sạch sẽ và hương khói tử tế như nơi an nghỉ của con người, chỉ thiếu những mộ bia có kí danh tên tuổi. Cá ông, cá bà trước đây cũng được dân làng chôn cất tại khu nghĩa địa đặc biệt này trước khi về với Ngư linh miếu. Năm 2009 là thời điểm con cá voi gần đây nhất được mai táng ở khu nghĩa địa này, sau này người Cảnh Dương gọi con vật xấu số đó bằng cái tên cá cô, nghe thân thiết như máu mủ ruột rà cũng như để tỏ lòng tiếc thương đối với “hậu duệ” của đức ông, đức bà.

Làn điệu chèo cạn Cảnh Dương được xướng xuất từ phong tục tôn thờ cá voi. Chèo cạn là buông neo, khua nước, đẩy thuyền một cách nhuần nhuyễn ở trên cạn. Gốc gác của hò chèo cạn thuật lại sự tích và ý niệm biết ơn đức ông, đức bà chiếu cố chọn làng chài Cảnh Dương để “lụy”, để ngự. “Đức ông đức bà muôn thuở hiển linh / Đến năm Canh Tý thái bình / Đức bà tuổi thọ gặp dân rước về / Hiển linh hộ kẻ làm nghề / Có rày lướt được mọi bề ấm no / Năm Mậu Thân đức ông vô / Thành tâm phụng sự ngài cho dân tình / Nay mừng tứ tiết Mậu Thân / Trời sinh thánh thượng Duy Tân trị vì / Hà thanh hải yến bốn bề / Ngư ông thượng thọ trở về cõi tiên”…

Hò chèo cạn còn là lời khấn nguyện, mong cầu trời yên biển lặng, ăn nên làm ra: “Dân tôi vào lộng ra khơi / Bà cho sở vọng thuận thời làm ăn”. Sau những lời nguyện cầu còn là điệp khúc hát ca ca ngợi vẻ đẹp của quê hương đất nước, về những ngư phủ yêu lao động, yêu biển, xem trùng dương là quê hương, là máu thịt: “Cảnh Dương, Cửa Cẩm lạch nhà / Ghe thuyền buôn bán vui đà, quá vui”. Hò chèo cạn lấy cảm hứng từ cá ông, cá bà, những vị thần trợ giúp công việc lưới chài nên lúc nào cung điệu cũng ngân vọng giai thanh trầm hùng của biển sóng và chan chứa niềm tin yêu như biển cả vô tư đong đầy muối mặn cho đời.

Trong lễ hội cầu ngư diễn ra vào rằm tháng giêng âm lịch hằng năm ở Cảnh Dương, linh vật duy nhất để cúng tế, để cầu mong và tôn quý chính là cá voi. Vẻ đẹp trượng nghĩa cũng như ân đức ngày đêm chở che, nâng nỡ của cá ông, cá bà, cá cô, cá cậu được gói gọn súc tích trong văn tế thần ngư, được đọc trong phần tế chính. Tục thờ cúng cá voi ở Cảnh Dương là một tín ngưỡng cổ truyền kết hợp với sinh hoạt văn hóa - văn nghệ dân gian quyện chặt lại với nhau tạo nên nét đẹp độc đáo mang sắc thái riêng biệt của bản sắc địa phương, góp phần làm phong phú thêm truyền thống văn hóa dân tộc.  

 

 

 

 

 


CTV Nguyễn Tiến Dũng



VIDEO CLIP

Previous
  • Cuộc thi Hoa hậu hòa bình thế giới

  • Đường bay mới Đồng Hới - Chiang Mai

  • Trên biển quê hương

  • Vị tướng của nhân dân

  • Vũng Chùa - Đảo Yến

  • Quảng Bình quê ta ơi

  • Phong Nha huyền ảo

  • Quảng Bình trong câu hát

  • Đồng Hới

  • Đền công chúa Liễu Hạnh

  • Động Tiên Sơn

  • Động Thiên Đường

  • Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh

  • Hang Sơn Đoòng

  • Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp

  • Hang Én

  • Quảng Bình điểm đến hấp dẫn nhất Châu Á

  • Phim bom tấn Kong: Skull Island và cơ hội cho du lịch Quảng Bình

Next

GIỚI THIỆU PHIM

Previous
  • Ngoại tình

  • Ngọn cỏ gió đùa

  • Khát vọng đen tối

Next


Ngoại tệ
MuaCKBán
AUD 17582.05 17688.1817845.96
CAD 17862.8 18025.0318258.71
CHF 22855.35 23016.4723314.85
DKK 0 3528.083638.74
EUR 26492.78 26572.526809.31
GBP 29540.48 29748.7230014.07
HKD 2868.23 2888.452931.75
INR 0 348361.67
JPY 198.7 200.71202.5
KRW 18.53 19.520.73
KWD 0 75073.4478020.55
MYR 0 5346.895416.2
NOK 0 2808.142896.21
RUB 0 395.08440.24
SAR 0 6043.596280.84
SEK 0 2743.632812.75
SGD 16519.8 16636.2516818.24
THB 671.84 671.84699.88
USD 22680 2268022750
Giá vàng
LoạiMuaBán
Vàng SJC 36.320 36.540
qc